FIKH

KNJIGA O NAMAZU (Kitabus-Salah)

1. Uvodni dio

Ovaj dio postavlja fikhske temelje pojašnjavajući jezičko i šerijatsko značenje namaza, dokazujući njegov status kao najvažnijeg stuba islama nakon šehadeta. Iznose se detaljni dokazi o obaveznosti namaza iz Kur’ana i Sunneta, nakon čega slijedi opširna rasprava o propisu osobe koja namjerno ostavi namaz. Šejh analizira tri mišljenja učenjaka o ovom pitanju te navodi teške ovosvjetske i onosvjetske posljedice tog čina (poput raskidanja braka, gubitka starateljstva, zabrane klanjanja dženaze i ukopa u muslimansko groblje, te vječnog boravka u Džehennemu).

2. Ezan i ikamet

Uvodni dio pojašnjava jezičko i šerijatsko značenje poziva na namaz, njegovu vrijednost i propis (ezan i ikamet su kolektivna obaveza – farz kifaje). Autor detaljno analizira različite predaje o formulacijama ezana i ikameta (Bilalov ezan od 15 rečenica, te Ebu Mahzurina verzija s ponavljanjem šehadeta tiho pa glasno). Također se obrađuju uslovi (šartovi) za ispravnost ezana i ikameta, poput nastupanja namaskog vremena, muškog spola, razuma, pripadnosti islamu, te propisi o učenju ezana na putovanju i odgađanju ezana radi ublažavanja vrućine.

3. Namaski šartovi (Uslovi za ispravnost namaza)

Ovaj izuzetno obiman dio definira razliku između šarta (uslova) i sebeba (uzroka), a potom detaljno razmatra pet temeljnih uslova za ispravnost namaza:

• Prvi uslov: Vrijeme – Najvažniji namaski šart. Detaljno se pojašnjavaju vremena pet obaveznih namaza i njihovi dokazi iz Kur’ana i Sunneta, fikhska pitanja o tome čime se smatra da je namaz dospio u vremenu (obavljanjem jednog rekata ili samo početnim tekbirom), propisi o klanjanju prije ili nakon namaskog vremena, te obaveznost poštivanja redoslijeda (tertiba) prilikom naklanjavanja propuštenih namaza.
• Drugi uslov: Čistoća od hadesa i nečistoće – Dokazi o obaveznosti abdesta/gusula i uklanjanju fizičke nečistoće s tijela, odjeće i mjesta klanjanja. Razmatra se propis o klanjanju s nečistoćom iz zaborava ili neznanja.
  
  Mjesta na kojima namaz nije ispravan – Detaljno se analizira zabrana klanjanja na groblju, prema kaburu, u kupatilu, toaletu (ćenifi) i torovima za deve. Također se iznose razilaženja o klanjanju na sredini puta, klaonici, smetljištu, unutar Kabe i na uzurpiranom (otetom) mjestu.

• Treći uslov: Pokrivanje stidnog mjesta (setrul-avre) – Definiše se pojam avreta i objašnjavaju uslovi za odjeću kojom se pokriva stidno mjesto (da ne bude prozirna niti tijesna). Razmatraju se vrste avreta u namazu (teški za punoljetnu ženu, olakšani za dječake i srednji za muškarce), kao i zabranjeni oblici odijevanja (odjeća sa slikama živih bića, isbal tj. spuštanje odjeće ispod članaka iz oholosti, te svila za muškarce).
• Četvrti uslov: Okretanje prema Kibli – Donose se dokazi o obavezi okretanja prema Kabi, olakšice za putnika na jahalici, te propis za osobu koja ne zna odrediti pravac Kible.
• Peti uslov: Nijet (Namjera) – Objašnjava se da je mjesto nijeta isključivo u srcu. Iznose se pravila o prelasku nijetom s jednog namaza na drugi, te propisi o promjeni stanja klanjača (iz imama u munferida, iz munferida u muktediju i obrnuto).

4. Opis (način obavljanja) namaza

Ovo je izuzetno detaljan, praktičan prikaz svih namaskih faza od početka do kraja:

• Stajanje (Kijam) i početni tekbir (tekbiretul-ihram) uz ispravno podizanje ruku.
• Položaj ruku na prsima (desna preko lijeve).
• Učenje početne dove (istiftah) i istiaze (traženje zaštite od šejtana).
• Učenje Fatihe (status rukna, bismila, te obaveza učenja za imama, muktediju i pojedinca), kao i učenje sura poslije Fatihe (raspored dugih, srednjih i kratkih sura mufessala po namazima).
• Ruku’ (naklon), ispravljanje leđa, stavljanje ruku na koljena i propisani zikrovi.
• Podizanje s ruku’a (“Semi’allahu limen hamideh”) i rasprava o položaju ruku nakon toga.
• Sujud (sedžda) (spuštanje na koljena ili ruke, sedam organa sedžde, spajanje stopala i prepreke na tlu).
• Sjedenje između dvije sedžde (iftiraš, ik’a, položaj prstiju i kažiprsta tokom dove).
• Drugi rekat i sjedenje radi odmora (dželsetul-istirahah).
• Tešehhud (formulacije, značenje riječi, salavat na Poslanika, traženje zaštite od četiri iskušenja).
• Treći i četvrti rekat, učenje samo Fatihe te sjedenje na posljednjem tešehhudu u položaju teverruka.
• Predaja selama (način i propis).

5. Zikr poslije namaza

Prikazuju se propisani zikrovi neposredno nakon završetka namaza (traženje oprosta tri puta, “Allahumme entes-selamu…”, tesbih, tehmid, tekbir po 33 ili 10 puta, te druge vjerodostojne forme).

6. Ruknovi, vadžibi i sunneti namaza

Objašnjava se podjela namaskih riječi i djela na tri kategorije i njihove suštinske razlike. Detaljno se opisuje 13 ruknova i 8 vadžiba namaza. Također se navode mekruhi (pokuđene radnje), kao što su okretanje glavom ili srcem, beskorisni pokreti tijelom (igranje olovkom, odjećom, satom), klanjanje prema slici i žmirenje.

7. Stvari koje kvare namaz (Mubtilatus-salah)

Objašnjava se šta sve poništava namaz (namjerno izostavljanje šartova, ruknova ili vadžiba, namjerni ljudski govor, smijeh, te mnogobrojni i uzastopni pokreti bez potrebe). Navode se i tri opća uslova pod kojima se namaz kvari: svijest o propisu (znanje), sjećanje i sloboda izbora.

8. Sehvi-sedžda (Sudžudus-sehv)

Obrađuje se jezičko i šerijatsko značenje zaborava u namazu i tri glavna uzroka za sehvi-sedždu (dodavanje, oduzimanje i sumnja s prevagom ili bez nje). Detaljno se analiziraju pravila o tome kada se sedžda obavlja prije, a kada poslije selama. Također se daju rješenja za situacije kada se izostavi rukn ili vadžib u toku rekata te pravila za kašnjenje u džematu.

9. Poglavlje o dobrovoljnom namazu (Salatut-tetavvu’)

Obrađuju se neobavezne, ali pritvrđene molitve:

• Vitr-namaz: pravni status (pritvrđeni sunnet), broj rekata (od 1 do 13), načini klanjanja, te detaljna rasprava o kunut-dovi (status, tekst, mjesto učenja i stavovi četiri mezheba).
• Pritvrđeni sunneti (revatib): 12 rekata koji se redovno klanjaju uz farzove (četiri prije podneva, dva poslije, dva poslije akšama, dva poslije jacije i dva prije sabaha), njihova vrijednost i naklanjavanje.
• Noćni namaz: fadilet, najbolje vrijeme (zadnja trećina noći) i način obavljanja (dva po dva rekata).
• Teravih-namaz: definicija, sunnetsko utemeljenje i detaljna fikhska rasprava o broju rekata (Omerova praksa od 11 rekata naspram fikhskih razilaženja i kasnijeg uvođenja 23 rekata).

10. Namaz prilikom pomračenja (Salatul-kusuf)

Objašnjava se značenje i astronomsko-šerijatski uzrok pomračenja Sunca i Mjeseca, kao i mudrost zastrašivanja robova. Detaljno se opisuje specifičan način obavljanja ovog namaza (dva rekata, ali sa po dva stajanja, dva učenja i dva ruku’a na svakom rekatu) i obaveza držanja hutbe nakon namaza kojom se ljudi savjetuju.

11. Namaz za kišu (Salatul-istiska)

Definiše se pojam istiska i iznose se tri načina traženja kiše od Allaha (putem dove, tokom džumanske hutbe ili izlaskom na musallu). Objašnjava se propis namaza i njegov način obavljanja koji je sličan bajram-namazu (dva rekata s dodatnim tekbirima i hutbom).

12. Sedžda zbog učenja Kur’ana (Sudžudut-tilave) i sedžda zahvalnosti (Sudžuduš-šukr)

• Sudžudut-tilave: propis (pritvrđeni sunnet, a ne vadžib), fikhska rasprava da li se smatra namazom, te način njenog obavljanja (donošenje tekbira pri spuštanju i podizanju u namazu, ili samo pri spuštanju van namaza).
• Sudžuduš-šukr: uzroci (novonastale blagodati ili otklanjanje opasnosti), pravni status (sunnet), te način klanjanja (poput sedžde tilaveta van namaza, s okretanjem prema Kibli).

13. Vremena u kojima je zabranjeno klanjati (Evkatun-nehji)

Navode se tri opća, odnosno pet detaljnih vremenskih perioda u kojima je zabranjeno obavljati dobrovoljne namaze (od zore do izlaska Sunca, zenit, te od ikindije do zalaska Sunca). Detaljno se raspravlja o namazima sa uzrokom (zat sebeb) koji se ipak smiju klanjati u ovim vremenima (kao što su naklanjavanje propuštenih farzova, tehijjetul-mesdžid, dva rekata nakon tavafa, dženaza-namaz, namaz pomračenja i sedžda tilaveta).